Nội dung : Nguyên lý hoạt động của mạch dao động nghẹt, Dao động nghẹt hồi tiếp âm, hồi tiếp dương. 1. Mạch dao động nghẹt ( Blocking
OSC )
Mạh dao động nghẹt có nguyên tắc hoạt động khá đơn giản, mạch được sử dụng
rộng rãi trong các bộ nguồn xung ( switching ), mạch có cấu tạo như sau :
Mạch dao động nghẹt
Mạch dao động nghẹt bao gồm :
Biến áp : Gồm cuộn sơ cấp 1-2 và cuộn hồi tiếp 3-4, cuộn
thứ cấp 5-6
Transistor Q tham gia dao động và đóng vai trò là đèn công
xuất ngắt mở tạo ra dòng điện biến thiên qua cuộn sơ cấp.
Trở định thiên R1 ( là điện trở mồi )
R2, C2 là điện trở và tụ điện hồi tiếp
Có hai kiểu mắc hồi tiếp là hồi
tiếp dương và hồi tiếp âm, ta xét cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của từng
mạch.
* Mạch dao động nghẹt
hồi tiếp âm .
Mạch hồi tiếp âm có cuộn hồi tiếp
3-4 quấn ngược chiều với cuộn sơ cấp 1-2 , và
điện trở mồi R1 có trị số nhỏ khoảng 100KW
, mạch thường được sử dụng trong các bộ nguồn công xuất nhỏ
khoảng 20W trở xuống
Nguyên tắc hoạt động : Khi cấp nguồn, dòng định thiên qua
R1 kích cho đèn Q1 dẫn khá mạnh, dòng qua cuộn sơ cấp 1-2 tăng nhanh tạo
ra từ trường biến thiên => cảm ứng sang cuộn hồi tiếp, chiều âm của cuộn
hồi tiếp được đưa về chân B đèn Q thông qua R2, C2 làm điện áp chân B đèn
Q giảm <
0V => đèn Q lập tức chuyển sang trạng thái ngắt, sau khoảng thời gian t
dòng điện qua R1 nạp vào tụ C2 làm áp chân B đèn Q tăng => đèn Q dẫn lặp lại chu kỳ thứ hai => tạo
thành dao động .
Mạch dao động nghẹt hồi tiếp âm có ưu điểm là dao động
nhanh, nhưng có nhược điểm dễ bị xốc điện làm hỏng đèn Q do đó mạch thường
không sử dụng trong các bộ nguồn công xuất lớn.
* Mạch dao động nghẹt
hồi tiếp dương .
Mạch dao động nghẹt hồi tiếp dương
có cuộn hồi tiếp 3-4 quấn thuận chiều với cuộn sơ cấp 1-2, điện trở mồi
R1 có trị số lớn khoảng 470KW
Vì
R1 có trị số lớn, lên dòng định thiên qua R1 ban đầu nhỏ => đèn Q
dẫn tăng dần => sinh ra từ trường biến thiên cảm ứng lên cuộn hồi
tiếp => điện áp hồi tiếp lấy chiều dương hồi tiếp qua R2, C2 làm
đèn Q dẫn tăng => và tiếp tục cho đến khi đèn Q dẫn bão hoà, Khi đèn
Q dẫn bão hoà, dòng điện qua cuộn 1-2 không đổi => mất điện áp hồi
tiếp => áp chân B đèn Q giảm nhanh và đèn Q lập tức chuyển sang
trạng thái ngắt, chu kỳ thứ hai lặp lại như trạng thái ban đầu và tạo
thành dao động.
Mạch này có ưu điểm là rất an toàn dao động từ từ không bị
xốc điện, và được sử dụng trong các mạch nguồn công xuất lớn như
nguồn Ti vi mầu.
* Xem lại lý thuyế
về cảm ứng điện từ :
Thí nghiệm về hiện tượng cảm ứng điện từ trong biến áp.
Ở thí nghiệm trên ta thấy rằng , bóng đèn chỉ loé sáng trong thời điểm công
tắc đóng hoặc ngắt , nghĩa là khi dòng điện chạy qua cuộn sơ cấp biến đổi,
trong trường hợp có dòng điện chạy qua cuộn sơ cấp nhưng không đổi cũng
không tạo ra điện áp cảm trên cuộn thứ cấp